Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία

«...Η Εθνική Στρατηγική για τη Δημόσια Υγεία αποβλέπει στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και ποιότητας ζωής του πληθυσμού και δεν περιορίζεται στις δράσεις προστασίας του πληθυσμού από παράγοντες κινδύνου. Η Εθνική Στρατηγική για τη Δημόσια Υγεία καθορίζει τους μακροπρόθεσμους και βραχυπρόθεσμους στόχους της, περιγράφει τις δράσεις και τις παρεμβάσεις, προσδιορίζει τους φορείς, τους τομείς και τα επίπεδα της διοίκησης που έχουν την ευθύνη για την πολυτομεακή και διατομεακή εφαρμογή της» (Ν 3370/2005 άρθρο 4., παρ 1).

Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία είναι το πρώτο σχέδιο εθνικής στρατηγικής στην υγειονομική ιστορία της χώρας, το οποίο θέτει ξεκάθαρα τους στόχους της πολιτείας για την προάσπιση και προαγωγή της υγείας των κατοίκων και, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, θα υποβληθεί από τον Υπουργό Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης στη Βουλή για έγκριση.

Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία σχεδιάστηκε μετά από ανάλυση των διαθέσιμων επιδημιολογικών δεδομένων, τις κατευθύνσεις της πολιτικής και διοικητικής ηγεσίας του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και τη γνωμοδότηση και συναίνεση της επιστημονικής κοινότητας και της Κοινωνίας των Πολιτών, και είναι προϊόν εκτεταμένης δημόσιας διαβούλευσης με όλα τα συμβαλλόμενα μέρη. Επιπλέον, ο σχεδιασμός βασίστηκε στις κατευθυντήριες οδηγίες, στους στόχους και στη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, αναφορικά με τη Δημόσια Υγεία.

Το Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία αποτελείται από ένα συνολικό σχέδιο δράσης, το οποίο θέτει οριζόντιους στόχους και πολιτικές για τη βελτίωση και τον εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας στη χώρα μας, και από 16 ειδικά σχέδια δράσης, τα οποία προτείνουν στρατηγική και δράσεις για την ολιστική διαχείριση και αντιμετώπιση καθοριστικών παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία του Ελληνικού πληθυσμού.

Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία στοχεύει στην αποτελεσματική προστασία και προαγωγή υγείας, μέσω της διαμόρφωσης μέτρων, προγραμμάτων, δομών και σύγχρονης αντίληψης για την πρόληψη.
Τα ειδικά Εθνικά Σχέδια Δράσης για την αντιμετώπιση σημαντικών ζητημάτων Δημόσιας Υγείας είναι:

  1. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τον Καρκίνο.
  2. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το ΗΙΥ/AIDS.
  3. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αναπαραγωγική και Σεξουαλική Υγεία.
  4. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Ναρκωτικά.
  5. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Διατροφή και τις Διατροφικές Διαταραχές.
  6. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τον Περιορισμό των Βλαπτικών Συνεπειών του Αλκοόλ στην Υγεία.
  7. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Κατάθλιψη.
  8. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Καρδιαγγειακά Νοσήματα.
  9. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αντιμετώπιση των Περιβαλλοντικών Κινδύνων που Απειλούν την Υγεία.
  10. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Κάπνισμα.
  11. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Ατυχήματα.
  12. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Μεταδοτικά Νοσήματα.
  13. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ταξιδιωτική Υγεία.
  14. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Στοματική Υγεία.
  15. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Σπάνιες Παθήσεις.
  16. Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Αντιμετώπιση της Μικροβιακής Αντοχής στα Αντιβιοτικά και των Λοιμώξεων σε χώρους Παροχής Υπηρεσιών Υγείας.

Το σύνολο των προτεινόμενων δράσεων των επιμέρους σχεδίων δράσης προϋπολογίστηκε ολιστικά, σε συνάρτηση τόσο με τις επικαλυπτόμενες δράσεις όλων των σχεδίων, όσο και με τις οριζόντιες δράσεις του συνολικού σχεδίου, με στόχο την άρση των αλληλοεπικαλύψεων και τη δημιουργία ενός οριζόντιου και ολιστικού προϋπολογισμού για τη Δημόσια Υγεία.

Διάρθρωση της Ύλης του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη Δημόσια Υγεία
Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία διαρθρώνεται, από άποψη περιεχομένου, σε 3 ενότητες και 12 κεφάλαια.
Η πρώτη ενότητα αναφέρεται στη Δημόσια Υγεία στην Ελλάδα. Στην ενότητα αυτή καταγράφονται:

  • Τα σύγχρονα δεδομένα που αφορούν στην εκτίμηση της υγείας του Ελληνικού Πληθυσμού. Συγκεκριμένα, αναφέρονται: δημογραφικά στοιχεία, στοιχεία για τη θνησιμότητα, νοσηρότητα, παράγοντες κινδύνου, αιτίες χαμένων χρόνων αναμενόμενης ζωής, υγεία του παιδικού πληθυσμού, δείκτες ποιότητας ζωής και αποτρεπτής θνησιμότητας, καθώς και τα κυριότερα συμπεράσματα μελετών που αφορούν στην αξιολόγηση της υγείας του πληθυσμού.
  • Η αποστολή και οι αρμοδιότητες των φορέων και υπηρεσιών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα.
  • Η νομοθεσία που διέπει τις υπηρεσίες, τα προγράμματα και τους οργανισμούς της Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα.
  • Οι κοινοτικές κατευθύνσεις και οι προτεραιότητες του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, στο Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς (Ε.Σ.Π.Α.) 2007 - 2013.
  • Η αξιολόγηση του συστήματος Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα, αναλύοντας τα πλεονεκτήματα, τις αδυναμίες, τις ευκαιρίες και τους κινδύνους που προκύπτουν για το σχεδιασμό και την εφαρμογή Εθνικής Στρατηγικής για τη Δημόσια Υγεία.

Η δεύτερη ενότητα αναφέρεται στη Δημόσια Υγεία στο Διεθνές Περιβάλλον. Στην ενότητα αυτή καταγράφονται:

  • Οι σημαντικότεροι οργανισμοί και τα προγράμματα της Δημόσιας Υγείας διεθνώς.
  • Οι διεθνείς στρατηγικές και τάσεις στον τομέα της Δημόσιας Υγείας, με ιδιαίτερη έμφαση στη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας σε επιλεγμένους τομείς της Δημόσιας Υγείας.
  • Οι βασικές αρχές οργάνωσης των συστημάτων Δημόσιας Υγείας σε Ευρωπαϊκές χώρες όπως η Σουηδία, Φινλανδία, Δανία, Ολλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο.
  • Η έννοια των καλών πρακτικών και των κατευθυντήριων οδηγιών, καθώς και η συμβολή τους στην ανάπτυξη και υλοποίηση τεκμηριωμένης Δημόσιας Υγείας.
  • Οι κατευθύνσεις και οι προτεραιότητες συστημάτων Δημόσιας Υγείας με βάση τη διεθνή εμπειρία και πρακτικές.

Η τρίτη ενότητα αναφέρεται στο Στρατηγικό Σχεδιασμό του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη Δημόσια Υγεία. Στην ενότητα αυτή:

  • Επιχειρείται αναλυτική παρουσίαση του οράματος, της αποστολής των αξιών και των στρατηγικών στόχων που διέπουν το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία, ενώ πραγματοποιείται εκτενής αναφορά στα αναμενόμενα αποτελέσματα από την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης.
  • Πραγματοποιείται η ανάλυση των στρατηγικών στόχων σε δράσεις, ενέργειες, φορείς και χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
  • Περιγράφεται η διαδικασία και ο μηχανισμός υλοποίησης των προτεινόμενων δράσεων και η συνοπτική κοστολόγησή τους.

Σημείωση: Αναλυτικά κείμενα των 16 επιμέρους σχεδίων δράσης και των αντίστοιχων οικονομο-τεχνικών μελετών υπάρχουν διαθέσιμα στην ιστοσελίδα www.ygeianet.gov.gr

Επίμετρο
Η μείωση της γενικής θνησιμότητας στις αναπτυγμένες χώρες αντανακλά τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και της ποιότητας των παρεχόμενων ιατρικών υπηρεσιών, καθώς και την αποτελεσματική πρόληψη νοσημάτων και έλεγχο παραγόντων κινδύνου, μέσω εκστρατειών πρόληψης, προγραμμάτων προσυπτωματικού ελέγχου, παρεμβατικών κοινοτικών και εθνικών προγραμμάτων. Επίσης, έχει αποδειχτεί ότι μέτρα και προγράμματα που επικεντρώνονται στους τομείς της πρόληψης και γενικότερα της Δημόσιας Υγείας, μπορούν να επηρεάσουν θετικά τους δείκτες υγείας και ευημερίας του γενικού πληθυσμού.

Οποιαδήποτε προσπάθεια εφαρμογής της προτεινόμενης Εθνικής Στρατηγικής για τη Δημόσια Υγεία θα πρέπει να λάβει υπόψη καινούριες τάσεις και πρακτικές, και να αποφύγει τον κίνδυνο επανάληψης λαθών που μπορεί να πηγάσουν είτε από έλλειψη προοπτικής, είτε από τη μη εποικοδομητική υιοθέτηση μοντέλων που έχουν εφαρμοστεί σε άλλες χώρες. Οποιαδήποτε μηχανιστική μεταφορά των τεχνικών και μεθόδων και, ακόμα περισσότερο, των υγειονομικών προτύπων που έχουν εφαρμοστεί σε άλλες χώρες, δεν διασφαλίζει την αποτελεσματικότητα της εθνικής πολιτικής για την υγεία, ενώ αντίθετα μπορεί να δημιουργήσει σύνθετα προβλήματα, καθώς και να προσκρούσει σε εγκατεστημένες συμπεριφορές χρηστών και προμηθευτών.

Η τάση που επικρατεί σήμερα διεθνώς είναι η μετατόπιση της δράσης από τις εθνικές εντολές σε δημοτικό και περιφερειακό επίπεδο, καθώς και η ενίσχυση συμμαχιών διαφόρων κοινωνικών εταίρων. Επιπλέον, η Δημόσια Υγεία δεν θα πρέπει να είναι μόνο αρμοδιότητα των υπηρεσιών υγείας, αλλά θα πρέπει να δοθεί έμφαση στην κοινωνική συμμετοχή και στην υποκίνηση κινήματος για την υγεία, ενώ οι κεντρικές αρμοδιότητες θα πρέπει να περιοριστούν στη χάραξη στρατηγικής και στη διευκόλυνση σύναψης «συμμαχιών» και διατομεακών συνεργασιών, που θα βοηθήσουν στην καλύτερη υλοποίηση των προτεινόμενων μέτρων.

Οι πολιτικοί, και όλοι όσοι λαμβάνουν αποφάσεις σε όλα τα επίπεδα, θα πρέπει να κατανοήσουν ότι αποτελεσματικές και ποιοτικές υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας, που εξασφαλίζουν υψηλό επίπεδο υγείας του πληθυσμού, μπορούν να εξασφαλιστούν μόνο μέσα από κοινές διατομεακές και διακλαδικές δράσεις, σε σχεδόν όλες τις πλευρές της κοινωνικής και οικονομικής ζωής.

Το μεταβατικό στάδιο στο οποίο βρίσκονται οι χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, υπό το πρίσμα της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η γενικότερη διεθνής οικονομική συγκυρία και η αναπόφευκτη παγκοσμιοποίηση ανθρώπων και αγαθών, θέτει ερωτήματα για τις επιπτώσεις που θα υπάρξουν στο «κεκτημένο» στον τομέα της υγείας.

Νέα πεδία, νέες αρχές, νέες προοπτικές και νέοι παράγοντες αναδεικνύονται, που πρέπει να ληφθούν υπόψη για να συνδιαμορφώσουμε αλλά και να ανταποκριθούμε αποτελεσματικά στις νέες εξελίξεις. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το σύστημα ζητά αποδοτικότερη και αποτελεσματικότερη διαχείριση των ήδη περιορισμένων πόρων, καλύτερη ανταπόκριση στις επιθυμίες των πολιτών και στη διαχείριση των μειζόνων παραγόντων κινδύνου, και αναζητά την υγειονομική του ταυτότητα.

Η στρατηγική βάσει της οποίας σχεδιάστηκε το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία έχει ως αφετηρία τη γνώση αυτών των νέων κοινωνικών, οικονομικών, πολιτικών και πολιτισμικών δεδομένων, και ως επιδίωξη να καταστήσει την υγεία και την κοινωνική προστασία το βασικότερο παράγοντα επίτευξης υψηλού επιπέδου ποιότητας ζωής, κοινωνικής συνοχής και ανάπτυξης.