Συνοπτική Ανασκόπηση της Νομοθεσίας για τη Δημόσια Υγεία

Στο παρακάτω κείμενο γίνεται μια συνοπτική ανασκόπηση της νομοθεσίας για τη Δημόσια Υγεία σε περιόδους. Η ανασκόπηση ξεκινά με την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους το 1830 και φτάνει μέχρι το σήμερα.

Από την Ίδρυση του Ελληνικού Κράτους Μέχρι το 1940

Οι πρώτες προσπάθειες οργάνωσης των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα εμφανίζονται ήδη από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης του ελληνικού κράτους.
Το 1833, η Γραμματεία των Εσωτερικών επιφορτίζεται, μεταξύ άλλων, με τα καθήκοντα της «Υγειονομικής Αστυνομίας» και αναλαμβάνει να ιδρύσει την πρώτη υγειονομική υπηρεσία της χώρας. Παράλληλα, με το Διάταγμα της 30.10.1833 θεσπίζεται ο θεσμός του νομίατρου, ως υπεύθυνου για τα υγειονομικά θέματα κάθε νομού.
Το 1836, με Διάταγμα της 31.12.1836 «Περί εμποδισμού της μεταδόσεως των μολυσματικών αρρωστιών», θεσπίζεται μια σειρά μέτρων για την καταπολέμηση των λοιμωδών νοσημάτων. Το 1845, ψηφίζεται ο «Υγειονομικός νόμος» ΚΒ71845, ο οποίος αποτελεί τον πρώτο ολοκληρωμένο υγειονομικό κανονισμό και παράλληλα, ο νόμος ΚΓ71845 «Περί υγειονομικών αρχών εν γένει», ο οποίος καθορίζει την οργάνωση των υγειονομείων και λοιμοκαθαρτηρίων στα λιμάνια της χώρας.
Από τα μέσα του 19ου αιώνα και μέχρι τις αρχές του 20ου, παρατηρείται μία μακρά περίοδος στασιμότητας τόσο για τις υγειονομικές υπηρεσίες, όσο και για την πρόοδο της υγειονομικής νομοθεσίας. Το 1870, ο θεσμός του νομίατρου καταργείται και σταδιακά ακολουθεί η κατάργηση των επαρχιακών γιατρών και των εμβολιαστών.
Το 1914, ψηφίζεται ο νόμος 346/1914 «Περί επιβλέψεως της Δημοσίας Υγείας», ο οποίος αποτελεί την πρώτη αξιόλογη προσπάθεια αναδιοργάνωσης των υγειονομικών υπηρεσιών, με διατάξεις τόσο για την κεντρική υγειονομική υπηρεσία που ανήκει ακόμη στην αρμοδιότητα του Υπουργείου των Εσωτερικών, όσο και για τις περιφερειακές υγειονομικές υπηρεσίες των νομών της χώρας.
Το 1922, με το Ν. 2882, ιδρύεται για πρώτη φορά το Υπουργείο Υγιεινής και Κοινωνικής Πρόνοιας, που αποτελεί σταθμό στην εξέλιξη των υγειονομικών υπηρεσιών.
Τον επόμενο χρόνο, με το Ν.Δ. της 28.10.1923 «Περί οργανώσεως της περιφερικής υγειονομικής υπηρεσίας», επιχειρείται αναδιοργάνωση των υγειονομικών υπηρεσιών των νομών και ο διορισμός νομίατρων, αφοΰ οι προβλεπόμενοι από το Ν. 346/1914 δεν διορίστηκαν ποτέ.
Στις 12.1.1926 το Υπουργείο Υγιεινής και Κοινωνικής Πρόνοιας καταργείται και οι αρμοδιότητές του επανέρχονται στο Υπουργείο Εσωτερικών, ενώ οι υπηρετοΰντες νομίατροι απολύονται. Τον Αΰγουστο όμως του ίδιου χρόνου, με Ν.Δ. της 28.8.1926, το Υπουργείο επανιδρύεται και οι απολυθέντες νομίατροι επιστρέφουν στις θέσεις τους. Το 1928, ιδρύεται αυτοτελές Υφυπουργείο Υγιεινής μέσα στο Υπουργείο Υγιεινής και Κοινωνικής Πρόνοιας. Το ίδιο έτος η κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου με Υπουργό Υγείας το γιατρό Α. Παππά και Υφυπουργό Υγιεινής τον Απόστολο Δοξιάδη αποφασίζει τη ριζική αναδιοργάνωση των υγειονομικών υπηρεσιών και απευθύνεται στην Κοινωνία των Εθνών στο Τμήμα Διεθνούς Υγείας. Επιτροπή από ξένους εμπειρογνώμονες επισκέπτεται τη χώρα και στις αρχές του 1929 παραδίδει την έκθεση της στην ελληνική κυβέρνηση. Η έκθεσή της περιελάμβανε 148 επιμέρους εκθέσεις, οι οποίες συνέδεαν τις συνθήκες υγιεινής με τις δημογραφικές, οικονομικές και οικιστικές συνθήκες κάθε περιοχής. Τα συμπεράσματα είχαν διεθνές αντίκτυπο καθώς έγιναν αντικείμενο διπλωματικής αλληλογραφίας στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Χαρακτηριστικά αναφέρεται: «Η Ελλάδα είναι επικίνδυνη χώρα από άποψη υγιεινής... για την Ευρώπη γενικότερα». (Κρεμαστινοΰ 2007).
Με το νόμο 4172 του 1929, το Υφυπουργείο Υγιεινής μετατρέπεται σε αυτοτελές Υπουργείο. Το ίδιο έτος, με το Ν.4333/1929, ιδρύεται το Υγειονομικό Κέντρο Αθηνών και με το νόμο 4069/1929 ιδρύεται η Υγειονομική Σχολή Αθηνών.
Το 1934, ψηφίζεται ο Ν. 6008/1934 «Περί οργανώσεως της Περιφερειακής Υγειονομικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Κρατικής Υγιεινής και Αντιλήψεως» με τον οποίο επιχειρείται αναδιοργάνωση των περιφερειακών υπηρεσιών.
Το 1940, με τον Αναγκαστικό Νόμο 2588/1940 «Περί μετονομασίας του Υπουργείου Υγιεινής και Αντιλήψεως και οργανώσεως των υπηρεσιών αυτοΰ» γίνεται τροποποίηση στον οργανισμό του υπουργείου.
Με σκοπό την αντιμετώπιση πολλαπλών υγειονομικών προβλημάτων, από το 1862 ξεκίνησε η ίδρυση διαφόρων επανορθωτικών, προληπτικών και προστατευτικών ιδρυμάτων.
Συγκεκριμένα δημιουργήθηκαν:

  • Τα φρενοκομεία, που ιδρυθήκαν με νόμο του 1862. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Κέρκυρας και το Αιγινήτειο.
  • Τα λωβοκομεία ή λεπροκομεία, που ιδρυθήκαν με το Νόμο 6/7/1872. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται το Λεπροκομείο της Σάμου και το Λεπροκομείο της Σπιναλόγκα.
  • Τα οφθαλμιατρεία.
  • Τα ιδρύματα κατά της φυματίωσης, όπως το θεραπευτήριο «Η Σωτηρία», το οποίο ιδρύθηκε με διάταγμα του 1902.
  • Τα ιδρύματα κατά των αφροδισίων νόσων, όπως το νοσοκομείο «Ανδρέας Συγγρός», το οποίο ιδρύθηκε με το νόμο 3354/1909.
  • Νοσοκομεία, όπως το θεραπευτήριο «Ο Ευαγγελισμός» (1881), το Αρεταίειο (1906), η Πολυκλινική Αθηνών (1914), το νοσοκομείο του Ελληνικού Ερυθροΰ Σταυροΰ (1917) και το Νοσοκομείο Λοιμωδών Νόσων (1920).
  • Τα λοιμοκαθαρτήρια και τα υγειονομεία (1845) τα απολυμαντήρια, το Λυσσιατρείο και Δαμαλιδοκομείο Αθηνών (1914) (Κρεμαστινοΰ 2007).


Η Μεταπολεμική Περίοδος Μέχρι την Ίδρυση του Ε.Σ.Υ.

Αμέσως μετά τον πόλεμο και την απελευθέρωση, με το Ν. 8/1944, το προπολεμικό ενιαίο Υπουργείο Εθνικής Πρόνοιας διαχωρίζεται στα Υπουργεία Υγιεινής και Κοινωνικής Πρόνοιας. Τον επόμενο χρόνο, τα δυο Υπουργεία επανενώνονται και τρεις μήνες μετά, διαχωρίζονται και πάλι.
Το 1951, με το Ν. 1671/1951, συστήνεται εκ νέου το ενιαίο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας.
Το 1953 ψηφίζεται το Ν.Δ. 2592/1953 «Περί οργανώσεως της ιατρικής αντιλήψεως», με το οποίο καθορίζεται η οργάνωση και λειτουργία των νοσηλευτικών ιδρυμάτων.
Το 1960, με το Β.Δ. 682/1960 «Περί οργανώσεως του Υπουργείου Κοινωνικής Προνοίας» επανακαθορίζεται ο οργανισμός του υπουργείου.
Το 1964 με το Ν.Δ. 4372/1964 δημιουργήθηκε ανεξάρτητο Υπουργείο Υγιεινής, το οποίο λίγο αργότερα με τον Α.Ν. 7/1967 συγχωνεΰθηκε και πάλι ως Γενική Διεύθυνση Υγιεινής στο Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, το οποίο με το Ν.Δ. 1/1968 μετονομάστηκε σε Υπουργείο Κοινωνικών Υπηρεσιών.
Στη μεταπολιτευτική περίοδο, με το Π.Δ. 544/1977 «Περί Οργανισμού του Υπουργείου Κοινωνικών Υπηρεσιών» καθορίζεται η οργάνωση και οι αρμοδιότητες των κεντρικών και Νομαρχιακών Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας.
Το 1983 ψηφίζεται ο Ν. 1397/1983 «Εθνικό Σύστημα Υγείας», που αποτελεί το θεμελιώδη νόμο του Εθνικού Συστήματος Υγείας και τη βάση της σύγχρονης οργάνωσης των υπηρεσιών υγείας στην Ελλάδα.

 

Η Σύγχρονη Νομοθεσία για τη Δημόσια Υγεία στην Ελλάδα

Το νομικό πλαίσιο που ισχύει σήμερα για τη Δημόσια Υγεία καθορίζεται από μια σειρά νομοθετημάτων που έχουν θεσπισθεί κατά τις δυο τελευταίες δεκαετίες. Από πλευράς περιεχομένου, η νομοθεσία για τη Δημόσια Υγεία μπορεί να διακριθεί σε πέντε μέρη:

  1. Τη νομοθεσία για τις Κεντρικές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας.
  2. Τη νομοθεσία για τις Νομαρχιακές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας.
  3. Τη νομοθεσία για τις Περιφερειακές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας.
  4. Τη νομοθεσία για τους Εθνικούς Οργανισμούς που σχετίζονται με τη Δημόσια Υγεία.
  5. Τη νομοθεσία για το περιεχόμενο και τα μέτρα προστασίας της Δημόσιας Υγείας.

Α. Η Νομοθεσία για τις Κεντρικές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας
Η Νομοθεσία για τις Κεντρικές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας αναφέρεται ουσιαστικά στον Οργανισμό του Υπουργείου Υγείας, στον οποίο εντάσσονται οι Κεντρικές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας. Κατά τη μεταπολιτευτική περίοδο μέχρι σήμερα, έχουν υπάρξει δυο προεδρικά διατάγματα, τα οποία καθόρισαν τον Οργανισμό του Υπουργείου Υγείας (με την εκάστοτε ονομασία του) και επιπλέον δυο νόμοι που αφορούν ειδικά στη Δημόσια Υγεία και οι οποίοι επέφεραν αλλαγές στον ισχΰοντα Οργανισμό του Υπουργείου Υγείας, ιδίως σε ότι αφορά στις Κεντρικές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας. Τα νομοθετήματα αυτά είναι τα εξής:
Το Π.Δ. 138/1992 «Οργανισμός του Υπουργείου Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων» (ΦΕΚ 68Α71992).
Το Π.Δ. 95/2000 «Οργανισμός του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας» (ΦΕΚ 76Α72000).
Το Ν. 3172/2003 «Οργάνωση και εκσυγχρονισμός των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 197Α72003).
Το Ν. 3370/2005 «Οργάνωση και λειτουργία των υπηρεσιών δημόσιας υγείας και λοιπές διατάξεις» (ΦΕΚ 196Α72005).
Ο ισχΰον οργανισμός του Υπουργείου Υγείας είναι αυτός που καθορίζεται με βάση το Π.Δ. 95/2000 και τις τροποποιήσεις που επέφεραν σε αυτό, σε ότι αφορά στις υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας, οι νόμοι 3172/2003 και 3370/2005.
Ειδικότερα, με το Ν. 3172/2003:

  • Θεσπίστηκε η συγκρότηση του Εθνικού Συμβουλίου Δημόσιας Υγείας (Ε.ΣΥ.ΔΥ.) ως του ανώτατου επιστημονικού και γνωμοδοτικοΰ οργάνου για τα θέματα της Δημόσιας Υγείας.
  • Επιδιώχθηκε η οργάνωση της διατομεακής συνεργασίας για τη Δημόσια Υγεία, με τη συγκρότηση της Διαγραμματειακής Συντονιστικής Δημόσιας Υγείας.
  • Συστήθηκε στο Υπουργείο Υγείας η Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας, στην οποία εντάχθηκαν όλες οι διευθύνσεις που σχετίζονται με τη Δημόσια Υγεία.
  • Καθορίστηκε η δομή, οι αρμοδιότητες και ο τρόπος λειτουργίας των Περιφερειακών Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας.

Με το Ν. 3370/2005:

  • Ιδρύθηκε Γενική Γραμματεία Δημόσιας Υγείας στο υπουργείο.
  • Επαναπροσδιορίστηκε η διάρθρωση και οι αρμοδιότητες της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας.
  • Περιήλθαν στην αρμοδιότητα των Υγειονομικών Περιφερειών οι Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας των περιφερειών.

Με βάση τις ισχύουσες διατάξεις, η δομή των Κεντρικών Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας της χώρας είναι η εξής:

  • Στο Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης λειτουργεί η Γενική Γραμματεία Δημόσιας Υγείας, η οποία έχει την πολιτική ευθύνη της χάραξης, άσκησης και εποπτείας της πολιτικής Δημόσιας Υγείας, καθώς και της λειτουργίας των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας.
  • Οι Κεντρικές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας του υπουργείου είναι συγκροτημένες σε μία γενική διεύθυνση, τη Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας, στην οποία υπάγονται πέντε διευθύνσεις και δύο αυτοτελή τμήματα.

Β. Η Νομοθεσία για τις Περιφερειακές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας
Με την ίδρυση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης και τη μεταβίβαση σε αυτή των αρμοδιοτήτων Υγείας και Πρόνοιας, το Υπουργείο Υγείας έμεινε στην ουσία χωρίς εκτελεστικό μηχανισμό στον τομέα της Δημόσιας Υγείας, αφού πλην της κεντρικής υπηρεσίας, όλες οι άλλες υπηρεσίες ανήκουν πλέον στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση. Το πρόβλημα αυτό επιχειρήθηκε να λυθεί το 1997, με την ίδρυση των 13 Περιφερειακών Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας, οι οποίες ανήκαν στις αντίστοιχες περιφέρειες της χώρας. Η νομοθεσία που διέπει τις Περιφερειακές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας καθορίζεται με τα εξής νομοθετήματα:
Το Ν. 2503/1997 «Διοίκηση, οργάνωση, στελέχωση της περιφέρειας, ρύθμιση θεμάτων για την τοπική αυτοδιοίκηση και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 107Α71997).
Το Ν. 2519/1997 «Ανάπτυξη και εκσυγχρονισμός του Εθνικού Συστήματος Υγείας, οργάνωση των υγειονομικών υπηρεσιών, ρυθμίσεις για τα φάρμακα και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 165Α71997).
Την Υ.Α. Δ3α/οικ.357/1998 «Σύσταση θέσεων προσωπικού στις Διευθύνσεις Υγείας και Πρόνοιας της Περιφέρειας» (ΦΕΚ 435Β71998).
Την Y.A. Δ3α/οικ.509/1999 «Σύσταση θέσεων προσωπικού στις Διευθύνσεις Υγείας και Πρόνοιας της Περιφέρειας» (ΦΕΚ 1593Β71999).
Το Ν. 3172/2003 «Οργάνωση και εκσυγχρονισμός των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 197Α72003).
Το Ν. 3370/2005 «Οργάνωση και λειτουργία των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και λοιπές διατάξεις» (ΦΕΚ 196Α72005).
Ειδικότερα, με τους νόμους 2503 και 2519 του 1997, σε κάθε περιφέρεια ιδρύθηκαν Διευθύνσεις Υγείας και Πρόνοιας, οι οργανικές θέσεις προσωπικού των οποίων καθορίστηκαν στη συνέχεια με τις Υ.Α. 357/1998 και 509/1999.
Με το Ν. 3172/2003 οι Διευθύνσεις Υγείας και Πρόνοιας των Περιφερειών μετονομάσθηκαν σε Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας και Πρόνοιας, ενώ καθορίστηκαν με σαφήνεια η εσωτερική διάρθρωση, οι αρμοδιότητες και ο τρόπος λειτουργίας τους. Στη συνέχεια, με το Ν. 3370/2005, οι Περιφερειακές Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας και Πρόνοιας διαιρέθηκαν σε δύο, εκ των οποίων το μεν Τμήμα Πρόνοιας παρέμεινε στις Περιφέρειες, ενώ η Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας περιήλθε στην αρμοδιότητα της αντίστοιχης Διοίκησης Υγειονομικής Περιφέρειας (Δ.Υ.ΠΕ.).
Τέλος, στο Ν. 3527/2007, με τον οποίο οι 17 Δ.Υ.ΠΕ. συγχωνεύθηκαν σε 6 Υγειονομικές Περιφέρειες, δεν διευκρινίζεται αν επέρχεται αντίστοιχη συγχώνευση και στις Περιφερειακές Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας.
Σύμφωνα με το Ν. 3172/2003 και τις τροποποιήσεις του με βάση το Ν. 3370/2005, κάθε Περιφερειακή Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας περιλαμβάνει τα ακόλουθα τμήματα: Τμήμα Υπηρεσιών και Επαγγελμάτων Υγείας, β) Τμήμα Προστασίας και Προαγωγής Περιβάλλοντος, γ) Τμήμα Πρόληψης και Προαγωγής της Υγείας, δ) Τμήμα Επιδη μιολογι κής Επιτήρησης.

Γ. Η Νομοθεσία για τις Νομαρχιακές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας
Όπως αναφέρθηκε, η Νομοθεσία για τις Νομαρχιακές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας έχει τις ρίζες της στην ίδρυση του Ελληνικού κράτους. Εντούτοις, η σύγχρονη φυσιογνωμία των νομαρχιακών υπηρεσιών καθορίστηκε από μια σειρά νομοθετημάτων, τα οποία είναι τα εξής:
Το Π.Δ. 544/1977 «Περί Οργανισμού του Υπουργείου Κοινωνικών Υπηρεσιών» (ΦΕΚ 178Α71977).
Το Π.Δ. 224/1989 «Οργάνωση Νομαρχιακών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας» (ΦΕΚ 104Α71989).
Το Ν. 2218/1994 «"Ιδρυση Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, τροποποίηση διατάξεων για την πρωτοβάθμια αυτοδιοίκηση και την περιφέρεια και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ90Α71994).
Το Ν. 2240/1994 «Συμπλήρωση διατάξεων για τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 153Α71994).
Το Π.Δ. 51/2001 «Οργάνωση και λειτουργία του Οργανισμού Περίθαλψης Ασφαλισμένων του Δημοσίου (Ο.Π.Α.Δ.)» (ΦΕΚ41Α72001).
Το Ν. 3172/2003 «Οργάνωση και εκσυγχρονισμός των Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 197Α72003).
Το Ν. 3370/2005 «Οργάνωση και λειτουργία των Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και λοιπές διατάξεις» (ΦΕΚ 196Α72005).
Ειδικότερα, με το Π.Δ. 544/1977 και στη συνέχεια με το Π.Δ. 224/1989, καθορίστηκε η δομή, η διάρθρωση και οι αρμοδιότητες των Νομαρχιακών Διευθύνσεων Υγιεινής, όταν αυτές ανήκαν στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Υγείας.
Στη συνέχεια, με την ίδρυση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης με το Ν. 2218/1994, όλες οι υπηρεσίες και οι αρμοδιότητες των Νομαρχιακών Διευθύνσεων Υγείας και Πρόνοιας περιήλθαν στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση. Με βάση τους δύο νόμους για τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, οι Ν.Α. απέκτησαν δικούς τους οργανισμούς, στους οποίους περιέλαβαν τις προϋπάρχουσες νομαρχιακές υπηρεσίες.
Με το Π.Δ. 51/2001 και την ίδρυση του Ο.Π.Α.Δ., οι νομαρχιακές υπηρεσίες απαλλάχθηκαν από τις αρμοδιότητες περίθαλψης των δημοσίων υπαλλήλων και απέκτησαν την τελική μορφή και τις σημερινές τους αρμοδιότητες.
Τέλος, με το Ν. 3127/2003 καθορίζεται ένα ενιαίο πλαίσιο οργάνωσης των Νομαρχιακών Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας, για όλες τις Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις.

Δ. Η Νομοθεσία για τους Οργανισμούς Δημόσιας Υγείας
Παράλληλα με την εξέλιξη της νομοθεσίας για τις Κεντρικές και Περιφερειακές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας, έχει συγκροτηθεί σταδιακά στη χώρα ένα νομικό πλαίσιο που αφορά μία σειρά οργανισμών Δημόσιας Υγείας, οι οποίοι ιδρύθηκαν και λειτουργούν σήμερα στην Ελλάδα, και οι οποίοι εξυπηρετούν τις ανάγκες και τις λειτουργίες της Δημόσιας Υγείας. Οι ρίζες του νομικού αυτού πλαισίου βρίσκονται στις δεκαετίες του 1910 και 1920, οπότε είχε προβλεφθεί για πρώτη φορά η ίδρυση του Ελληνικού Ινστιτούτου Pasteur, η ίδρυση του Κεντρικού Εργαστηρίου Δημόσιας Υγείας, και η ίδρυση της Υγειονομικής Σχολής Αθηνών (μετέπειτα Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας).
Για να παρακολουθήσουμε καλύτερα το περιεχόμενο της νομοθεσίας αυτής, επιλέχθηκε η παρουσίαση των διαφόρων νομοθετημάτων, αντίστοιχα με τον οργανισμό Δημόσιας Υγείας.

Κεντρικό Εργαστήριο Δημόσιας Υγείας
Η ίδρυση του Κεντρικού Εργαστηρίου Δημόσιας Υγείας (Κ.Ε.Δ.Υ.) πραγματοποιήθηκε το 1920 και είναι ένας από τους πρώτους υποστηρικτικούς μηχανισμούς της Δημόσιας Υγείας. Το νομικό πλαίσιο που καθόρισε την πρόσφατη οργανική και λειτουργική πραγματικότητα του Κ.Ε.Δ.Υ. προσδιορίζεται από τα εξής νομοθετήματα:
Το Π.Δ. 95/2000 «Οργανισμός του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας» (ΦΕΚ 76Α72000).
Το Ν. 3172/2003 «Οργάνωση και εκσυγχρονισμός των Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 197Α72003).
Το Ν. 3370/2005 «Οργάνωση και λειτουργία των Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και λοιπές διατάξεις» (ΦΕΚ 196Α72005).
Συγκεκριμένα, με το Π.Δ. 95/2000 και το Ν. 3172/2003, το Κ.Ε.Δ.Υ. λειτουργεί ως υπηρεσιακή μονάδα του Υπουργείου Υγείας, αρχικά σε επίπεδο τμήματος και στη συνέχεια σε επίπεδο διεύθυνσης. Στη συνέχεια, με το Ν. 3370/2005, η αρμοδιότητα του Κ.Ε.Δ.Υ. μεταφέρεται από το Υπουργείο Υγείας στο Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.), καθεστώς με το οποίο λειτουργεί σήμερα.

Περιφερειακά Εργαστήρια Δημόσιας Υγείας
Η ίδρυση των Περιφερειακών Εργαστηρίων Δημόσιας Υγείας (Π.Ε.Δ.Υ.) προβλέπεται από το Ν. 2519/1997. Το νομικό πλαίσιο που καθόρισε την οργανική και λειτουργική τους κατάσταση από την ίδρυσή τους και εξής, προσδιορίζεται από τα εξής νομοθετήματα:
Το Ν. 2519/1997 «Ανάπτυξη και εκσυγχρονισμός του Εθνικού Συστήματος Υγείας, οργάνωση των υγειονομικών υπηρεσιών, ρυθμίσεις για το φάρμακο και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 165Α71997).
Το Π.Δ. 95/2000 «Οργανισμός του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας» (ΦΕΚ 76Α72000).
Το Ν. 3172/2003 «Οργάνωση και εκσυγχρονισμός των Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 197Α72003).
Το Ν. 3370/2005 «Οργάνωση και λειτουργία των Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και λοιπές διατάξεις» (ΦΕΚ 196Α72005).
Συγκεκριμένα, με το Ν. 2519/1997, τα Π.Ε.Δ.Υ. ιδρύονται ως αποκεντρωμένες μονάδες του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας. Με το Ν. 3172/2003, εντάσσονται στον οργανισμό των περιφερειών, ως τμήματα των αντίστοιχων διευθύνσεων Δημόσιας Υγείας των περιφερειών. Τέλος, με το Ν. 3370/2005 η αρμοδιότητα των Π.Ε.Δ.Υ. περιέρχεται στο Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.).

Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur
Το Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur (Ε.Ι.Ρ.) ιδρύθηκε με το Β.Δ. της 26/4/1919.
Η σύγχρονη λειτουργία του βασίζεται στο:
Ν. 390/1976 «Περί κυρώσεως της εν Αθήναις την 24ην Οκτωβρίου 1975 υπογραφείσης Συμβάσεως μεταξύ της Κυβερνήοεως της Ελληνικής Δημοκρατίας και του Ινστιτούτού Pasteur Παρισίων περί του εν Αθήναις Ελληνικού Ινστιτούτού Pasteur ("Ιδρυμα Β. Ζαχάρωφ)» (ΦΕΚ 202Α71976).
Ο Ν. 390/1976 καθορίζει τη νομική μορφή, το σκοπό, την οργάνωση και τη διοίκηση του, καθώς και τον τρόπο συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου Υγείας και του Γαλλικού Ινστιτούτού Pasteur.

Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας
Η ίδρυση της Υγειονομικής Σχολής Αθηνών προβλέπεται για πρώτη φορά το 1925, με το Ν.Δ. της 6.9.1925, το οποίο δεν ενεργοποιήθηκε. Στη συνέχεια, με το Ν. 4333/1929, ιδρύεται το Υγειονομικό Κέντρο Αθηνών και η Υγειονομική Σχολή μέσα σ’ αυτό.
Το 1981, καθορίστηκε με Π.Δ. η διάρθρωση της σχολής. Μέχρι το 1994, η Υγειονομική Σχολή Αθηνών λειτουργούσε ως αποκεντρωμένη μονάδα του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας. Από το 1994, διαμορφώθηκε το νομικό πλαίσιο που διέπει τη σημερινή λειτουργία της, με τους ακόλουθους νόμους:
Το Π.Δ. 1233/1981 «Περί οργανώσεως και λειτουργίας της Υγειονομικής Σχολής Αθηνών και περί προσόντων και διαδικασίας διορισμού του προσωπικού αυτής» (ΦΕΚ 306Α71981).
Το Ν. 2194/1994 «Αποκατάσταση του Εθνικού Συστήματος Υγείας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 34Α71994).
Το Ν. 2519/1997 «Ανάπτυξη και εκσυγχρονισμός του Εθνικού Συστήματος Υγείας, οργάνωση των υγειονομικών υπηρεσιών, ρυθμίσεις για τα φάρμακα και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 165Α71997).
Το Ν. 2920/2001 «Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 131Α72001).
Συγκεκριμένα, το μεν Π.Δ. 1233/1981 καθορίζει την εσωτερική διάρθρωση της σχολής, ενώ με τις διατάξεις των τριών ανωτέρω νομοθετημάτων, η Υγειονομική Σχολή Αθηνών, μετονομάζεται σε Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας (Ε.Σ.Δ.Υ.), αποτελεί εκπαιδευτικό και ερευνητικό ίδρυμα με τη μορφή Ν.Π.Δ.Δ. και αποκτά διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια.

Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού
Το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού ιδρύθηκε το 1965. Η λειτουργία του ινστιτούτού διέπεται από τις διατάξεις του:
Π.Δ. 867/1979 «Περί του Ινστιτούτού Υγείας του Παιδιού» (ΦΕΚ 249Α71979).
Το Ν. 3370/2005 «Οργάνωση και λειτουργία των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και λοιπές διατάξεις» (ΦΕΚ 196Α72005).
Το Π.Δ. 867/1979 καθορίζει το σκοπό, τη διοίκηση, την οργάνωση και τον τρόπο λειτουργίας του ινστιτούτού, ενώ με το άρθρο 12 του Ν. 3370/2005 εντάχθηκε στο καθεστώς των ερευνητικών ιδρυμάτων.

Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.)
Το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων ιδρύθηκε το 1992, με την επωνυμία Κέντρο Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων (Κ.Ε.Ε.Λ.). Το κέντρο απέκτησε τη σημερινή του μορφή και επωνυμία με το Ν. 3370/2005. Το νομικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία του καθορίζεται από τις ακόλουθες διατάξεις:
Το Ν. 2071/1992 «Εκσυγχρονισμός και οργάνωση συστήματος υγείας» (ΦΕΚ 123Α71992).
Το Π.Δ. 358/1992 «Οργάνωση - Λειτουργία - Αρμοδιότητες του Κέντρου Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων» (ΦΕΚ 179Α71992).
Την Υπουργική Απόφαση Υ1/οικ.5028 «Εσωτερικός Κανονισμός Λειτουργίας του Κ.Ε.Ε.Λ.» (ΦΕΚ 831Β72001).
Το Ν. 3370/2005 «Οργάνωση και λειτουργία των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και λοιπές διατάξεις» (ΦΕΚ 196Α72005).
Το άρθρο 21 του Ν. 2071/1992 προβλέπει την ίδρυση του Κέντρου Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων, ο οργανισμός του οποίου καθορίστηκε με το Π.Δ. 358/1992. Με το Ν. 3370/2005, το Κ.Ε.Ε.Λ. μετονομάζεται σε Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, αποκτά νέα οργανική διάρθρωση και αρμοδιότητες, ενώ ενσωματώνονται σε αυτό το Κεντρικό και τα Περιφερειακά Εργαστήρια Δημόσιας Υγείας, καθώς και το Εθνικό Αρχείο Νεοπλασιών.

Οργανισμός Καταπολέμησης Ναρκωτικών (Ο.ΚΑ.ΝΑ.)
Ο Οργανισμός Καταπολέμησης Ναρκωτικών ιδρύθηκε το 1993. Το νομικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία του καθορίζεται με το νόμο:
Ν. 2161/1993 «Τροποποίηση και συμπλήρωση των διατάξεων του Ν. 1729/1987» «Καταπολέμηση της διάδοσης των ναρκωτικών, προστασία των νέων και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 119Α71993).
Ο Ν. 2161/1993 καθορίζει το σκοπό, τη δομή και τη διοίκηση του Ο.ΚΑ.ΝΑ., τις υπηρεσίες και τα προγράμματα που αναπτύσσει, τον τρόπο της συνεργασίας του με την Τοπική και Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση και άλλους φορείς.

Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (Ε.Φ.Ε.Τ.)
Ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (Ε.Φ.Ε.Τ.) ιδρύθηκε το 1999.
Η βασική νομοθεσία που διέπει τη λειτουργία του είναι η εξής:
Το Ν. 2741/1999 «Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων» (ΦΕΚ 199/28-09-1999).
Το Π.Δ. 223/2000 «Οργανισμός του Ενιαίου Φορέα Ελέγχου Τροφίμων» (ΦΕΚ 192Α72000).
Το Ν. 3066/2002 «Σύσταση φορέα εγγυοδοσίας μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων... και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 252Α72002 - Κεφάλαιο Ε' Τροποποιήσεις του Ν. 2741/1999).
Η Κ.Υ.Α. 487/2000 «Υγιεινή των τροφίμων σε συμμόρφωση με την Οδηγία 93/43/ΕΚ του Συμβουλίου» (ΦΕΚ 1219 Β72000).
Η Υ.Α. 764/2001 «Συνεργασία Ε.Φ.Ε.Τ. με τους φορείς που διενεργούν ελέγχους στον τομέα τροφίμων» (ΦΕΚ 14 Β72001).
Η Κ.Υ.Α. Υ2/2600/2001 «Ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, σε συμμόρφωση προς την οδηγία 98/83/Ε.Κ. του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 3ης Νοεμβρίου 1998» (ΦΕΚ 892 Β72001).
Ο Ε.Φ.Ε.Τ. ιδρύθηκε με το Ν. 2741/1999, ενώ με το Π.Δ. 223/2000 καθορίστηκε ο οργανισμός του. Η Κ.Υ.Α. 487/2000 όρισε τον Ε.Φ.Ε.Τ. ως τον επίσημο φορέα για την εφαρμογή του HACCP στην Ελλάδα, ενώ η Κ.Υ.Α. 2600/2001 τον όρισε ως συναρμόδιο για τα θέματα ελέγχου του νεροΰ ανθρώπινης κατανάλωσης. Η Υ.Α. 764/2001 καθορίζει τον τρόπο συνεργασίας του Ε.Φ.Ε.Τ. με τις συναρμόδιες υπηρεσίες και φορείς που διενεργούν ελέγχους τροφίμων.

Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.)
Ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.) ιδρύθηκε το 1983, με το Ν. 1316/1983. Το νομικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία του έχει διαμορφωθεί μέσα από μια σειρά νομοθετημάτων και νομοθετικών ρυθμίσεων, τα σημαντικότερα των οποίων είναι:
Ο Ν. 1316/1983 «"Ιδρυση, οργάνωση και αρμοδιότητες του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.), της Εθνικής Φαρμακοβιομηχανίας (Ε.Φ.), της Κρατικής Φαρμακαποθήκης (Κ.Φ.) και τροποποίηση και συμπλήρωση της φαρμακευτικής νομοθεσίας και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 3Α71983).
Ο Ν. 1397/1983 «Εθνικό Σύστημα Υγείας» (ΦΕΚ 143Α71983).
Το Π.Δ. 317/1984 «Καθορισμός των ειδικών τυπικών προσόντων των επιστημονικών συνεργατών με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων» (ΦΕΚ115Α71984).
Το Π.Δ. 142/1989 «Οργανισμός Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων» (ΦΕΚ 68Α71989).
Ο Ν. 1965/1991 «Τροποποίηση και συμπλήρωση των κειμένων διατάξεων του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (Ε.Ο.Φ.) και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 146Α71991).
Ο Ν. 2737/26.08.1999 «Μεταμοσχεύσεις ανθρωπίνων ιστών και οργάνων και άλλες διατάξεις» (ΦΕΚ 174 Α71999) (άρθ. 32, προσόντα Προέδρου Δ.Σ.).
Υ.Α. αριθμ.2/92492/0022/13.01.2000 «Ρύθμιση δικαιωμάτων υπαλλήλων Ε.Ο.Φ. για τη διεκπεραίωση και εκτέλεση χημικών και διοικητικών διεργασιών καθώς και του εκτελωνισμού των προϊόντων αρμοδιότητας Ε.Ο.Φ.» (ΦΕΚ 50Β72000).
Ο Ν. 3204/2003 «Τροποποίηση και συμπλήρωση της νομοθεσίας για το Εθνικό Σύστημα Υγείας και ρυθμίσεις άλλων θεμάτων αρμοδιότητας του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας» (άρθρα 17, 18, 19, 20 ορισμός μελών Δ.Σ. Ε.Ο.Φ. αμοιβή αυτών) (ΦΕΚ 296 Α72003).
Ο Ν. 3209/2003 «Ρυθμίσεις θεμάτων αρμοδιότητος Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας» (ΦΕΚ 304 Α72003).

Ε. Η Νομοθεσία για την Προστασία της Δημόσιας Υγείας
Η Νομοθεσία για την Προστασία της Δημόσιας Υγείας εκτείνεται σε ένα ευρΰ φάσμα τομέων που επηρεάζουν την υγεία. Πολλές σημαντικές για τη Δημόσια Υγεία διατάξεις περιέχονται σε νομοθετήματα που συνήθως δεν νοούνται ως νομοθετήματα Δημόσιας Υγείας (π.χ. οι τεχνικές προδιαγραφές ασφάλειας των προϊόντων, η ασφάλεια των οχημάτων, τα αγροτικά φάρμακα κ.λπ.). Ενδεικτικά αναφέρονται οι κάτωθι τομείς:

  • Υγιεινή της ΰδρευσης.
  • Υγιεινή των τροφίμων.
  • Προστασία και υγιεινή του περιβάλλοντος.
  • Ακτινοπροστασία.
  • Υγιεινή και ασφάλεια της εργασίας.

Λόγω της πολυπλοκότητας, του εΰρους και της σημαντικότητας των θεμάτων που άπτονται της προστασίας της Δημόσιας Υγείας, αναλυτική κωδικοποίηση της Υγειονομικής Νομοθεσίας, προτείνεται να πραγματοποιηθεί στη δράση 6 του παρόντος Εθνικού Σχεδίου Δράσης.